Boško Jevtić iz Višegrada: Med iz „trmki“ (trnki) Milenka je vadila obično...

Boško Jevtić iz Višegrada: Med iz „trmki“ (trnki) Milenka je vadila obično na Krstovdan

SHARE

Ona je govorila: Dođite da „bijemo“ pčele. U tom činu su učestvovale i žene iz najbliže familije. Milenka bi iz trmke istresla pčele na dasku, zapalila po njima barut iz kapisle, a one koje su preživjele „stabla“ je nogama

Ovo su sjećanja Boška Jevtića iz sela Staniševca, koji se prisjeća kako je u njegovoj višečlanoj porodici – “zadruzi”, koja je imala i do 18 čeljadi, tradicija gajenja pčela, od jednog društva pronađenog u bukovom dvetu, trajala punih 57 godina.

„To je bio porodični zavjet kojim se u početku bavila samo žena – domaćica, da bi je kasnije naslijedili i muški članovi familije. Prvu pčelu čiča Milorad našao je u bukovom drvetu u planini Dikavi i donio je našoj kući u Staniševac, gdje je o njoj brigu preuzela moja majka Milenka – priča Boško o tome kako se nekad pčelarilo.

Trmku (* Naziv „trmka“ umjesto „trnka“ koristio se u pojedinim dijelovima zemlje) je od borovog ovrška, okrenutog naopako i ispletenu tankim ljeskovim prućem, pa nalijepljenu pomiješanom smjesom balege i živog kreča, i iznutra namazanu pčelinjom travom, uradio Boškov stric Đole.

„Pčele su nam se „dale“, pa smo imali i do 85 trmki koje su bile poredane na zidu mlječara na tri sprata, s tim da su na prvoj polici bila društva „starki“, pa onda „prvljenci“, „drugljenci“, „trećaci“ i na kraju rojevi od „prvljenaca“ – prisjeća se Boško.

„Med iz trmki Milenka je vadila obično na Krstovdan, kad su se i brale jabuke „zečuše“. Ona je govorila: Dođite da „bijemo“ pčele. U tom činu su učestvovale i žene iz najbliže familije. Milenka bi iz trmke istresla pčele na dasku, zapalila po njima barut iz kapisle, a one koje su preživjele „stabla“ je nogama. Djeci koja bi se okupila oko pčelinjaka po kašiku meda je stavljala na list trave repušine i djeca bi ga tako lizala, kličući od radosti.

Prema Boškovim riječima, med se cijedio tako što se saće stavljalo u lanene krpe, pa je onda med istiskivan gnječenjem rukama i sa dva specijalno oblikovana komada drveta.

„Med se ostavljao za zimu u zemljane ćupove i postavljao na sto na Đetinjce, Materice, Oce, Veliki petak i Badnji dan ili kad dođu važni gosti – kaže starina.

Voskoćetina i „svici“

On priča da je vosak sa ostatkom meda nazivan voskoćetina. Voskoćetina je ubacivana u šerpe, dodavana je voda i ta smjesa je zagrijavana na šporetu. Vosak bi isplivao na površnu, a med, pomiješan sa vodom, Milenka bi stavljala u tanjir, preko toga slamke i tako prihranjivala pčele u trmkama.

Da bi se načinila velika svijeća za krsnu slavu – Jovandan, majka bi im rastopila vosak pored vatre, „učinila“ ga rukama, stavila na sto kao da mijesi pitu i u sredinu ubacila laneni kanap. To bi onda umotala i oblikovala i tako bi nastala slavska svijeća.

Male svijeće su pravljene tako što je u rastopljeni vosak u posudi umetano račvasto drvo, a kroz njega provlačen konac koje su na dva kraja vukle žene. One su prilikom svakog provlačenja čekale da se vosak stvrdne i tako stvorena masa se sjekla u svijeće željene dužine.

„Takve svijeće su u selu zvali „provlakovi“ ili „svici“ – kaže Boško.

Zemlji, maco, zemlji maco

Iako se u pčelarastvu u to vrijeme od pčela iskorištavao samo med i vosak, i voskarina je imala svoju namjenu. Nju su žene grijale, umotavale u lanene krpe i privijale na tijelo kao lijek od reume ili upale zglobova. U tim godinama nije bila poznata bolest varoa, nozemoza ni američka trulež. Pčele su umirale jedino zbog gladi ili ako bi se u košnicu uvukao miš.

„Majka je govorila: „opoganio mi miš trmku“. Pčele su miša koji je jeo saće ubijale i „balzamovale“ ga propolisom, ali bi i same uginule zbog nedostatka hrane i iscrpljenosti – priča Boško.

U njegovim sjećanjima posebno su označeni događaji kad se za jedan dan rojilo i po nekoliko društava iz trmki.

„Tada su, kad se roj digne, žene i djeca uzimale kamen i jednim o drugi udarale, bacale zemlju za pčelama, prskale ih vodom i govorile „Zemlji, maco, zemlji maco“. Roj se tada spuštao na granu, odakle je „skidan“ u okrenutu trmku, nasađenu na drvene rogulje – sjeća se Boško.

Boškovo objašnjenje za ritual udaranja kamena o kamen jeste da se na taj način od pčela imitirao zvuk koji proizvodi matica, a voda kojom je roj prskan kod nje je izazivala osjećaj da pada kiša i da se „prizemlji“.

Njemu je pčelarstvo hobi i kada je broj društava spao samo na jednu trmku, roj je prebacio u savremenu DB košnicu i nastavio pčelarenje. Razvio je 27 društava – a onda se razbolio pa je pčelinjak morao da proda.

Starina je dobro zapamtio zavjet koji mu je majka ostavila:
„Održavaj pčelu iz Dikave, to ti je živi spomen na strica Milorada“.

Med se i danas, kao posebna čast, donosi gostima na sto i služi na slavama odmah nakon uzimanja osvještanog žita. Pčelari kažu da je lijepo i zdravo da se služi u zemljanim činijama, a umjesto metalnih da se koriste drvene kašike. (bhpčelar/ R. Tasić

Boško jevtić

 

NO COMMENTS

LEAVE A REPLY