Makedonski “Kineski zid” izgradio je đavo lično?! Mjesto gdje pčele dolaze „niotkuda“...

Makedonski “Kineski zid” izgradio je đavo lično?! Mjesto gdje pčele dolaze „niotkuda“ i proizvode na stotine kilograma 100% organskog meda u saću, bez ikakve ljudske intervencije

SHARE

Hajde da razmotrimo ovakvu „tehniku pčelarenja“ i sa ekonomske tačke gledišta. Da li biste pristali na sljedeću ponudu na početku pčelarske sezone – 200 kilograma meda i deset rojeva, bez ikakvih ulaganja, osim benzina i nešto goveđe balege? Na kraju balade, ispada da moderan pčelarenje, uprkos 163 godine dugoj tradiciji – koliko je prošlo od Langstrotovog otkrića moderne košnice – i nije toliko rentabilno.

Piše: Marjan Arsov, pčelar iz Makedonije

U Makedoniji, u samom srcu Balkana, prostire se relativno niska planina Bogoslovec na čijim je južnim obroncima, u priobalnom dijelu rijeke Bregalnice, skriveno nesvakidašnje remek-djelo prirode. Riječ je o zagonetnoj kameno-krečnjačkoj strukturi, o čijem porijeklu su ispredana brojna predanja i legende. Već i sam njen naziv – Đavolji zid – sam po sebi dovoljno govori da se radi o velikoj enigmi. Zid se prostire dužinom od 500 metara, deset do 12 metara u visinu i oko dva metra u širinu. Malobrojna naučna objašnjenja govore da je riječ o posljedici erozije okolnog zemljišta, ali među stanovnicima ove regije vlada drugačije mišljenje. Ima onih koji smatraju da je riječ o ljudskoj građevini, nekoj vrsti makedonskog „kineskog zida“, dok drugi vjeruju da je ovako nešto mogao da izgradi jedino đavo lično – što nam otkriva i porijeklo naziva.

S vremena na vrijeme spominje se i nekakvo blago, zakopano u njegovom podnožju. Lokalno stanovništvo svjedoči da su zid posljednjih godina pohodili avanturisti raznih fela, uključujući i vojnike NATO-a, koji su se na ovo mjesto više puta spuštali helikopterima.Teren koji okružuje Đavolji zid vrlo je nepristupačan i od prvog naseljenog mjesta udaljen je više od 10 kilometara vazdušnom linijom, ili 25- 30 kilometara izuzetno lošim makadamskim putem.

 Gdje ima ovaca ima i livada za pčele

Do ovog lokaliteta nemoguće je stići običnim putničkim vozilom a ni putovanje terenskim vozilom nije lako. Ako namjeravate da se uputite u ove krajeve, najbolje je da to učinite džipom sa pogonom na sva četiri točka, traktorom ili motociklom-kroserom. U neposrednoj blizini nalazi se nekoliko napuštenih turskih sela čiji su se mještani pretežno bavili uzgajanjem ovaca i primitivnim načinom pčelarenja sa vrškarama.O neraskidivoj vezi između stočarstva i pčelarstva svjedoči i stara ovdašnja izreka: „Gdje ima ovaca ima i livada za pčele“.

Simbioza se ogleda u tome što su ovce vršile prirodno đubrenje livada čime se pospješivao razvoj autohtonih medonosnih biljaka. Međutim, tih livada odavno nema, pošto su ovce iščezle iz ovih krajeva kada i posljednji čovjek, a to se dogodilo prije više od 30 godina. Vegetacija je vrlo oskudna. Zemljište je ovdje veoma plitko, a na mnogim mjestima zemlje uopšte i nema, usljed erozije.

U neposrednoj blizini Đavoljeg zida nalazi se i nešto što po svojoj izuzetnosti prevazilazi sve spomenute misterije i predanja, nešto što je poznato samo nekolicini posvećenika. Riječ je o zagonetnom okupljalištu za više od 300 pčelinjih zajednica. Naime, nekolicina pčelara i ribara napravila je više od 300 neobičnih pčelinjih staništa, koja mještani iz ovih krajeva nazivaju brtve, u koja se svakog proljeća useljavaju rojevi. Brtve su, zapravo, šupljine u poroznim stenama, zapremine jednog Langstrot-Rutovog ili Fararovog tijela. Proces njihove izrade i pripreme je vrlo jednostavan. Iskopa se rupa u stijeni, od čijeg se poroznog materijala, pomiješanog sa vodom, napravi blijedo sivi „malter“ kojim se premazuje unutrašnjost izdubljene šupljine. Zatim se zidovi podupiru kamenim pravougaonim pločama, tako da brtva, na kraju, poprima oblik kocke. Kada se „malter“ kojim je premazana šupljina osuši i kada se kamene ploče postave kao „zidovi“ na pet strana, stanište se premazuje goveđom balegom. Posušenju balege, brtva se zatvara posljednjom spoljašnjom pločom na kojoj se ostavlja mali otvor prečnika 2-3 centimetara. Na samom kraju, i spoljašnja ploča se premazuje „malterom“. Kompletan pripremni proces završava se prije Blagovijesti, do 7. aprila. Do rojenja uglavnom dolazi tokom maja i juna, a ponekad može da počne čak i u aprilu. Svi rojevi nastanjuju se sami, u zavisnosti od razvoja vegetacije, u periodu između 10-15. aprila i kraja juna.

Velika enigma

Ono što je zaista neobično i neobjašnjivo u našoj priči jeste da se svake godine u ovako pripremljena staništa useli više od 300 rojeva! Čitava stvar postaje još zagonetnija ako se ima u vidu da u širem okruženju nema nijednog pčelinjaka odakle bi eventualno poticale pčele koje pohode naša staništa. Kao što je već spomenuto, najbliže naseljeno mjesto udaljeno je 10 kilometara vazdušnom linijom. Prvi rojevi koji se budu naselili oduzimaju se odmah, dan-dva po nastanjivanju. Pčelari koji brinu o ovom neobičnom „pčelinjaku“, njih oko desetak, u ovom periodu češće kontrolišu staništa kako bi oduzeli rojeve pre nego što uopšte i započnu izgradnju saća. Kada se izvade „prvi rojevi“ ponovo se zatvaraju staništa i čeka se , obično do sredine maja, a nekad i duže, da se nastane novi rojevi. Pošto se u isto stanište bude uselio drugi roj, pčelari će mu dopustiti da se razvija do sredine avgusta, i tada oduzeti saće i pčele. Oduzimanje drugog roja vrši se pomoću posebnih sanduka izrađenih od lesonita, sa ventilacionim mrežama, nalik kutijama za prihvatanje i slanje paketnih rojeva, sa dva do tri izgrađena rama sa saćem. Jedina razlika ogleda se u tome što se kutije za prihvatanje paketnih rojeva otvaraju odozgo a naše odozdo. Ovako, u najkraćem, izgleda opis pčelarske sezone pod Đavoljim zidom.

Poslije avgustovskog oduzimanja rojeva i saća, staništa ostaju prazna sve do narednog proljeća. Svake godine brtve se obnavljaju na isti način. Kao što smo već spomenuli, prvo se premazuju „malterom“ – smješom vode i materijala koji potiče sa lica mjesta (to mogu da budu ostaci i prah porozne stene, zemlja i sl.), potom se suše nekoliko dana a na kraju se premazuju goveđom balegom. U posljednjoj fazi, kada se balega bude osušila, staništa se zatvaraju prednjom pločom na kojoj je ostavljen mali otvor i koja se na kraju sa spoljašnje strane premazuje „malterom“. Kako je lokacija izuzetno nepristupačna, putovanje do nje predstavlja pravu avanturističku ekspediciju. Na put dug 25-30 kilometara mora da se krene najkasnije u četiri sata ujutru jer vožnja traje čitava tri časa. Ovdje se može stići jedino terenskim vozilom sa pogonom na sva četiri točka, dovoljno prostranim za utovar rojeva i meda. Vožnja se odvija po makadamskom „crnom putu“ dok na određenim dionicama put i ne postoji. Na trenutke se nalazite u bespuću i to u doslovnom smislu te reči. Poslije kratkog predaha od tročasovne vožnje u ekstremnim uslovima, obavljaju se kratkotrajne pripreme za oduzimanje rojeva i saća. Sa uzbuđenjem i nestrpljenjem pčelari potpaljuju dimilice i pripremaju sanduke za prihvatanje rojeva. Glavni događaj pčelarske sezone, koji podsjeća na drevne rituale oduzimanja meda, može da otpočne.

 Priroda protiv čovjeka

Postupak oduzimanja rojeva i saća odvija se nasljedeći način. Neposredno iznad brtve zakiva se ekser i kači posebno napravljen sanduk za prihvat koji se otvara sa donje strane. Potom se, uz blago nadimljavanje, postepeno razbija sasušeni „malter“ koji je, u međuvremenu, prilično očvrsnuo. Kad se prednja ploča otvori, pčele treba nježno usmjeriti dimom ka kutiji za prihvat. Saće se odsijeca dugim nožem, počevši od jednog kraja staništa ka drugom. Isječeni satovi sa medom odvajaju se od saća sa leglom i smještaju u plastične kofe. Interesantno je spomenuti da pčele uopšte nisu agresivne prilikom prelaska u kutiju i da se sa njima može raditi bez zaštitne opreme. Tokom samo jednog dana provedenog na terenu, jedan od pčelara sam je izvadio 200 kilograma 100% organskog meda u saću, proizvedenog bez ikakve ljudske intervencije.

Tom prilikom oduzeo je i deset rojeva koji se, zajedno sa saćem sa leglom, uvezanim u LR ramove, naseljavaju u standardne košnice i potom intenzivno prihranjuju i spremaju da prezime do naredne godine. S obzirom da je poznato da „prirodni rojevi“ najbolje „ulaze“ u zimu, suvišno je isticati da će se oni narednog proljeća razviti u vitalne, snažne i produktivne pčelinje zajednice. Ovakav nesvakidašnji način „pčelarenja“ na ovoj lokaciji upražnjava se više od 10 godina.

Hajde da razmotrimo ovakvu „tehniku pčelarenja“ i sa ekonomske tačke gledišta. Da li biste pristali na sljedeću ponudu na početku pčelarske sezone – 200 kilograma meda i deset rojeva, bez ikakvih ulaganja, osim benzina i nešto goveđe balege? Na kraju balade, ispada da moderan pčelarenje, uprkos 163 godine dugoj tradiciji – koliko je prošlo od Langstrotovog otkrića moderne košnice – i nije toliko rentabilno. Da li se po ko zna koji put potvrđuje nepredvidivost prirode i njena spremnost da nadmaši čak i „najkreativnije ljudske izume“? Ili je riječ je o najvećojmisteriji Đavoljeg zida?

 O autoru…

Marjan Arsov (1974) je pčelar i konsultant za investicione programe iz oblasti poljoprivrede. Diplomirao je na Odsjeku za ratarstvo na Poljoprivrednom fakultetu u Skoplju. Magistrirao je agroekonomiju sa radom na temu „Ekonomska analiza investicija u pčelarsku proizvodnju“. Od 2011. zaposlen je u Ministarstvu poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Makedonije. Sarađivao je na velikom broju međunarodnih projekata iz oblasti poljoprivrede i pčelarstva u Poljskoj, Švedskoj, Austriji, Albaniji, Japanu i Češkoj. Pčelarstvom se bavi od 1996. Pčelari sa 160 LR košnica u rejonu Probištipa, selo Pišica. Pretežno se bavi proizvodnjom meda, a posljednjih godina sve intenzivnije i uzgojem matica i rojeva.

(bh pčelar)

NO COMMENTS

LEAVE A REPLY