Istraživanja kanadskih stručnjaka: JESTE LI IKADA ČUVALI REZERVNE MATICE TOKOM ZIME?

Istraživanja kanadskih stručnjaka: JESTE LI IKADA ČUVALI REZERVNE MATICE TOKOM ZIME?

SHARE

Kanadski stručnjaci za pčele M. H. Wyborn, M. L. Winston i P.H. Laflamme proveli su trogodišnje istraživanje u kojem su dokazali da je moguće tokom zime, u jednoj košnici – banci, sačuvati čak do 48 oplođenih matica, koje pčelari mogu iskoristiti odmah po proljeću, prije nego ih i jedan uzgajivač bude imao. Članak je 1993. godine objavljen u martovskom izdanju najpoznatijeg američkog pčelarskog časopisa American Bee Journal, a 2000. godine tekst je preveo i objavio dr. Rodoljub Živadinović, aktualni predsjednik Saveza pčelarskih organizacija Srbije, u svojoj knjizi „Savremeni principi pčelarenja“. Tekst koji objavljuje BH pčelar prilagođen je našim čitateljima. Vremenske termine koji se pominju u tekstu pčelari također mogu prilagođavati svom geografskom području

Mnogi pčelari čuvaju određeni broj oplođenih matica tokom ljeta i prebacuju ih u proizvodne košnice kada im se za to ukaže potreba.

To se najčešće dešava kada matica u proizvodnom društvu iz nekog razloga strada, ili prestane zadovoljavati potrebe pčelinje zajednice. Matice je moguće čuvati u nukleusima, oplodnjacima ili u cijelim tijelima.

Hladna zima nije problem za maticu

Ali, kako god je određeni broj matica dobro imati tokom ljeta, jednako je važno nekoliko oplođenih matica sačuvati tokom zime, te ih iskoristiti odmah početkom proljeća u zajednicama gdje se pojavila matica trutuša, ili gdje smo primijetili da matica kasni sa razvojem.

Na ovu pojavu ukazali su još 1993. godine kanadski stručnjaci M. H. Wyborn, M. L. Winston i P.H. Laflamme, koji su proveli trogodišnje istraživanje u kojem su dokazali da je u takozvanim košnicama – bankama i tokom najhladnije zime moguće sačuvatu rezervne matice koje će nam dobro doći početkom proljeća. Kanadski stručnjaci za pčele pokazali su da je u samo jednoj takvoj košnici – banci moguće tokom zime sačuvati i do 48 mladih oplođenih matica.

Ali, kako oplođene rezervne matice sačuvati tokom zime?

Obezbjeđivanjem lega i pčela iz drugih zajednica, vanjsko grijanje u obliku različitih sijalica, farbanje košnica u crno, ugrađivanjem termostatskih sistema za grijanje. Niti jedna od ovih metoda nije dala zadovoljavajuće rezultate kada je u pitanju čuvanje matica tokom zime.
Evo do kakvih su zaključaka došli M. H. Wyborn, M. L. Winston i P.H. nakon provedenog istraživanja:

Testirali smo 500 matica svake godine, tokom tri godine, u različitim sistemima čuvanja.
Dopunski smo testirali preživjele matice iz svakog sistema – odnosno pratili smo njihovo ponašanje tokom tekuće godine. Ali, analizirali smo i ekonomsku opravdanost čuvanja rezervnih matica tokom zime.

Drveni kavezi sa žičanom mrežom

Uspoređivali smo četiri sistema – tehnike za prezimljavanje matica.

1. Petoramni nukleus sa standardnim LR ramovima sa jednom maticom je upotrijebljen kao kontrolni sistem. Deset ili dvadeset nukleusa su postavljeni jedan do drugog, umotani ter-papirom u oktobru mjesecu.

2. Pčelinja zajednica – banka matica, sastavljena od 18 LR ramova i bezmatičnog društva.
Potencijalna društva – banka su bila pripremljena početkom jula pravljenjem dvomatičnih zajednica sa brojnom populacijom pčela radilica. Društva su ostajala sa maticama sve do 24 sata pred unošenje matica sa kavezima, sredinom septembra. Društva su zazimljena krajem oktobra. Matice su čuvane u individualnim kavezima koje smo podijelili u dva tipa, i koji su postavljeni u centar gornjeg tijela na košnicama (crtež broj 1).
a) Drveni matični kavez sa žičanom mrežom.
b) Drveni kavezi – matični izolatori (4 x 4 x 1,8 cm) su bili smještani na saću koje je izgrađeno na plastičnoj osnovi i pokriveni izolatorom za matice (matična rešetka).

Najveća razlika između ova dva tipa kaveza je u tome da žičana mreža u prvom slučaju drži matice izolirane jednu od druge i sprječava radilice da uđu u kavez, dok u drugom slučaju izolator, odnosno matična rešetka drži matice jednu od druge dok radilicima dozvoljava da ulaze kod njih.

3) Mini nukleus sistem sa kavezom je bio modifikacija sistema sa žičanom mrežom. Matice su čuvane četiri mjeseca u društvima – banke, a zatim su prebačene u male nukleusne zajednice. Svaki mini nukleus (22,9 x 22,9 x 16,8 cm) je sadržavao jednu maticu, četiri rama i ram hranilicu. Četiri mini nukleusa su odgovarala jednom LR tijelu. Dva ili četiri tijela sačinjena od četiri mini nukleusa su postavljena jedna na drugo, ili iznad osnovnog društva, ili direkto na zemlju.

Ekonomska isplativost

Ekonomska analiza je pravljena iz razloga da bi se vrednovali troškovi čuvanja sparenih matica tokom zime. Vrednovali smo troškove čuvanja matica u društvima – bankama sa:
a) 24 matice,
b) 48 matica,
c) u mini nukleus sistemu.

Ukupni troškovi uključivali su troškove radne snage, troškove za sirup, kupovinu zamjene za polen, troškovi kupovine kaveza (ljetne kaveze i kaveze za zimsko čuvanje matica). U broj radnih sati računali smo sve sate potrebne da se proizvedu matice, te da se održavaju do naredne godine.

Rezultati i diskusija

Matice u kavezima sa žičanom mrežom su imale prosječno preživljavanje od 60 % u toku dva zimska eksperimenta.

Višestruko čuvanje matica u kavezima sa žičanom mrežom je vitalan prezimljujući metod za period od šest mjeseci u bezmatičnim društvima sa 24 ili 48 matica u jednom društvu – banci.
Preživljavanje u pojedinačnim društvima je variralo od 30 do 83 %.

Nasuprot tome, matice koje su čuvane u kavezima sa matičnim izolatorima (matična rešetka) nikada nisu uspjele da prežive šest mjeseci tokom tri godine testiranja.

Najveće preživljavanje u ovim kavezima izolatorima u bilo kojoj godini testiranja nije prelazilo 25 %. Ova visoka smrtnost se dešava kada su matice zatvorene u kavezima sa matičnom rešetkom koja dozvoljava radilicama da ulaze u svaki kavez.

Slični rezultati su dobiveni i u dvije studije kada je procenat preživljavanja za šest mjeseci bio manji od 20 % (Mittchel 1985, Szabo 1977). Postoje dva podatka u literaturi kada je ovo preživljavanje bilo veće od 70 % za šest mjeseci, ali je u svakom od tih eksperimenata bilo upotrebljeno samo jedno društvo – banka. Mi smo zaključili da je čuvanje matica u kavezima sa matičnom rešetkom isuviše nestandardno za komercijalnu upotrebu.

Sistem mini nukleusa je bio uspješan kao i kontrolni petoramni nuklesi. Ipak, nije bio ekonomski opravdan zbog neophodnosti održavanja specijalne opreme i radne snage da se opremi sistem u januaru. Dodatno, sistem mini oplodnjaka nije prikladan za hladniju klimu budući da se prebacivanje matica i priprema mini nukleusa vrši u najhladnijem dijelu zime.

Naša studija je demonstrirala da bezmatična društva – banke mogu biti upotrijebljena za čuvanje sparenih matica u toku šest zimskih mjeseci ako je društvo – banka obezbijeđeno sa mnogo radilica, hranom i dobrom izolacijom. Nije bilo potrebe društva tokom ovog procesa pojačavati sa leglom iz drugih društava. Ovi rezultati nisu bili očekivani budući da mlade pčele svojim aktivnim žlijezdama opslužuju matice.

U našoj studiji su radilice bile starije od šest mjeseci dok je trajalo čuvanje matica tokom zime. I pored toga ta društva su opsluživala matice sve do kraja sezone čuvanja.

Matice nakon zime

Važan dio naše studije o čuvanju matica je bila i procjena kvaliteta matica poslije čuvanja, da bi se utvrdili efekti zimskog tretmana. Kvalitet matica smo procjenjivali mjerenjem tri morfološke karakteristike matica iz brojnih aspekata ponašanja u društvu. Nismo našli razlike u težini matice, u težini ovarijuma i broju ovarija za bilo koji sistem čuvanja. To govori da se sa dugotrajnim čuvanjem ne narušava reproduktivni potencijal kod matica.

Isto tako nije bilo razlike između ponašanja matica koje su čuvane bilo u posebnim petoramnim nukleusima, ili u masovnom sistemu čuvanja, ako se ocjenjuje prema prostoru zahvaćeno leglom, količinom pčela radilica, rezervama meda i polena, i donošenju meda za vrcanje.

Ovo definitivno potvrđuje hipotezu da dugotrajno zimsko čuvanje ne smanjuje reproduktivni potencijal matica barem za predstojeću sezonu. Matice koje su preživjele šest mjeseci u društvima – bankama su isto tako produktivne kao i one koje su u nekom društvu same prezimile.

Naša ekonomska analiza pokazuje da je masovno čuvanje matica u društvima – bankama ekonomski primamljivo, budući da zarada sa jedne ove matice može da bude oko 3 dolara.

Tehnika za društva – banke sa drvenim zamreženim kavezima može biti korisna i za male i za velike pčelare, za zamjenu matica u sopstvenim društvima kao i za prodaju u rano proljeće.

Prvo, da bi neko društvo moglo biti banka za matice tokom zime potrebno je da je društvo na tri LR tijela, sa adekvatnim zalihama polena i meda koje su pravilno raspoređene, plus velika brojnost pčela radilica (minimum 20 ramova radilica).

Broj tijela košnice će se smanjiti na dva tijela početkom oktobra.

Veliki broj radilica je najvažniji faktor za čuvanje matica tokom zime, jer društvo nema maticu koja zalaže jaja i obnavlja populaciju. Dodatno, veliki broj radilica sprječava radilice da formiraju klube i tako se odijele od nekih matica ostavljajući ih nepokrivene.

Mi proizvodimo društva sa viškom radilica putem objedinjavanja društava u jednom nastavku sa društvima u dva tijela u mjesecu julu, na početku paše, da bi kreirali dvomatične zajednice. Stavljanje nastavaka je po potrebi, a u septembru broj nastavaka redukujemo na tri. 24 sata prije dodavanja matica obje matice iz društva se odstranjuju i društvo ostaje tokom zime bez slobodne matice. Društva su postavljenja u grupe sa po četIri košnice i izolirana sa svih strana, uključujući i pod košnica.

Grupisanje i izolacija omogućava društvima da vrše termoregulaciju bez formiranja klubeta. Tako su radilice raspoređene posvuda po košnici. Ova mobilnost u unutrašnjosti košnice omogućuje radilicama nesmetan pristup medu. Zbog toga, društva koja su kvalitetno izolovana i pripremljena pred zimu nemaju potrebu za dodatnim medom tokom čuvanja matica. Pčele koje nisu u klubetu ne napuštaju bankirane matice, te je tako izbjegnuto njihovo gladovanje ili smrzavanje u kavezima.

Društvo-banka se sastoji od obezmatičene zajednice i bankiranih matica u kavezima smještenih u centru gornjeg nastavka košnice. Košnica se sastoji od 27 do 30 ramova u tri tijela. Dok se u oktobru redukuju na 18 ramova u dva tijela, nekoliko sedmica poslije početka čuvanja matica.

Matice su u zamreženim drvenim kavezima, a mreža dozvoljava pčelama da hrane matice. Kavezi su postavljeni – leđa u leđa – u drvenom ramu fiksiranom u centralnom ramu nastavka. Ram sa maticama ostaje u istoj zajednici sve do kraja perioda čuvanja.

Priprema društva za čuvanje matica

1. Za društva-banke pripremiti platforme-palete u grupu po četiri.
2. Početkom jula spojite 20-ramno drušvo sa 10-ramnim društvom. Ova dva društva držite odvojena medišnim nastavkom koji se nalazi između dvije matične rešetke. Obilježite matice u društvima.
3. Dodajte medišna tijela tokom paše ako je potrebno.
4. Obezbijedite adekvatne zalihe hrane, pružajući društvima dobru pašu, ili prihranjujte sirupom u plodištu.
5. Namjestiti dvije polenske pogače (jedna ispod druge na matičnoj rešetki) u svakom dvomatičnom društvu tokom avgusta da bi stimulisali veće odgajanje pčela.
6. Sredinom septembra redukujte broj tijela dvomatičnih košnica na tri tijela.
7. Prihranjivanje zajednica sirupom upotrebom gornjom hranilicom tokom septembra da bi se popunile prazne ćelije iz kojih su se izlegle mlade pčele u plodištima dvomatičnih zajednica.
8. Provjerite da li su prisutne obje matice i provjerite da li kvalitetno zaliježu, kao i to da li su medišni ramovi dobro popunjeni sirupom.

Priprema društava pred unošenje matica

Dvadeset i četiri sata pred uvođenje matica, što se obavlja od sredine do kraja septembra učinite sljedeće.
1. Odstranite obje matice iz društva. Prisustvo samo jedne slobodne matice u društvu, obično se završava smrću svih bankiranih matica
2. Tražite ramove sa leglom u oba društva.
3. Upotrijebite patente za obilježvanje pronađenih ramova kako bi odstranili započete matičnjake na njima kroz jednu nedjelju.
4. Upotrijebite samo ona društva koja imaju minimum 20 ramova legla sa malo meda i polena, a ostali ramovi treba da su puni meda. Što je više pčela na ramovima, to je bolje.
5. Obezbijedite prostor za ram sa maticama u gornjem tijelu košnice. Izbacite ramove sa malo polena i meda.

Uvođenje matica

1. Smjestite matice u matične kaveze (na njima je mreža od 2,5 x 2,5 mm), bez radilica.
2. Svih 48 kaveza smjestite u ram – banku.
3. Malo nadimite društvo kroz donji i gornji ulaz. Ne preporučujemo da se matični kavezi naprskaju medenim ili šećernim rastvorom, jer to može da izazove grabež.
4. Ram sa maticama lagano uzmite i unesite između ostalih ramova u društvu.
5. Jednu sedmicu po uvođenju matica uništite sve matičnjake na ramovima sa leglom.

Njegovanje društva – banke

1. Početkom oktobra redukujte broj tijela na dva nastavka.
2. Prihranjujte društva sa sirupom u gornju hranilicu početkom i krajem oktobra.
3. Izolujte, utoplite sva četiri društva zajedno, kao da su jedno, čak i krovove.
4. Sve četiri izolovane košnice pokrijte jednom velikom šperploče, kako bi izolator i košnice dodatno zaštitili od nepovoljnih vremenskih prilika. Šperploču treba dobro pričvrstiti.Zaključak

Ima mnogo ideja koje bi mogle da poboljšaju uspjeh čuvanja matica, kao što su:
1. Selektiranje pčela koje lakše prezimljuju u lošijim uslovima
2. Zagrijavanjem društva – banke postavljanjem u toplu prostoriju ili obezbjeđivanje grijanja ispod košnice

Čuvanje matica tokom zime sada je biološki i ekonomski izvodljivo, čak i u hladnijim dijelovima Sjeverne Amerike. Naprimjer, preživljavanje matica po našem sistemu je u Ontariu (sam sjever SAD, odnosno jug Kanade) bilo 50 %.

Svakako, bila bi korisna i daljnja istraživanja o ovom području. Sistem koji smo ovdje ponudli nudi pčelarima sa sjevera mogućnost čuvanja velikog broja matica za njihovu sopstvenu upotrebu ili prodaju narednog proljeća.

ŠTA KAŽU PROIZVOĐAČI METICA U REGIJI

Josip Križ, Zagreb: MATICE IZ „BANKE“ TEŠKO MOGU KORISTITI NAŠIM PČELARIMA

Mislim kako praksa čuvanja matica tokom zime, o kojoj govore američki pčelari, prolazi jedino tamo gdje je temperatura konstantna, i to noćna, oko 10 oC. Teško da ovo može biti rentabilno kod nas, pa čak, recimo, i u Dubrovačkom primorju. Ja sam ovo isprobavao još ‘87., ‘88. i ‘89. godine, i nikada mi nije prezimjelo više od 27 % matica, bez obzira na jačinu zajednice gdje sam ih čuvo, i blagu zimu.

Nebojša Andrić, Petrovo: PROTIV SAM NASILNOG SPRJEŠAVANJA MATICE

Jedne prilike sam, tokom zime, ostavio u obezmatičenom društvu desetak matica, zatvorene u kaveze i one su prezimjele. Kasnije sam pratio te matice i nisam primijetio neke nedostatke kod njih. Dakle, ova metoda koju spominju američki stručnjaci je izvodiva. Međutim, ipak mislim da bi ovu praksu trebalo detaljnije ispitati.

Treba imati na umu da se polaganje jaja od strane matice ipak nasilu blokira u ovom slučaju, što može imati kasnije posljedice po maticu.

Ako već želimo čuvati oplođene matice tokom zime u posebnim zajednicama, onda je puno bolji način ostaviti ih u troramne nukleuse, čiji ramovi odgovaraju ramovima u standardnoj LR košnici. Riječ je o potpuno prirodnom zimovanju matice. Ali, ova metoda je nešto skuplja. odnosno zajednicu koja će čuvati maticu tokom zime treba pripremiti kao i svaku pravu zajednicu.

Ferid Velagić, Tuzla: ZASEBNO ČUVANJE MATICA TOKOM ZIME KOD NAS NEMA EKONOMSKU OPRAVDANOST!

Čuvanje matica u uslovima američke klime možda i može imati smisla, ali kod nas bi to išlo dosta teže. Osim toga, čuvanje matica tokom zime kod nas ne bi imalo nikakvu ekonomsku opravdanost, jer novac od prodaje matice u proljeće u ovom slučaju ne može pokriti trud i novac koji bi uložili u zajednice koje bi čuvale matice tokom zime. (bhpčelar/arhiva)

NO COMMENTS

LEAVE A REPLY