Istraživanje profesora. dr. Tarika Bajrovića: UKUPNA VAROA NA ODRASLIM I LARVALNIM OBLICIMA...

Istraživanje profesora. dr. Tarika Bajrovića: UKUPNA VAROA NA ODRASLIM I LARVALNIM OBLICIMA MEDONOSNE PČELE

SHARE

Donosimo vam razultate istraživanja prof. dr. Tarika Bajrovića sa Veterinarskog fakulteta u Sarajevu koji je zajedno sa saradnicima  tokom 7 mjeseci 2011. godine eterom eutanizirao 7 pčelinjih zajednica tipa LR kako bi prebrojao sve članove zajednice a među njima i varoa (V. destructor). Cilj rada je da svaku nađenu varou nakon eutanazije pčelinjeg društva evidentiramo bilo gdje da se nađe i u bilo kojem stadiju razvoja, te se na taj način utvrdi apsolutan broj varoa, sezonalna distribucija i odredi tačno vrijeme terapije. U nastavku pročitajte cjelokpan rad

Borba sa varoom neizvjesnija je nego ikad, s obzirom da se brojnim hemijskim sredstvim, pa i biološkim zahvatima, nije umanjio već naprotiv, povećao njihov broj, tako da je svaki pčelinjak, pa i svaka zajednica, manje ili više infestirana varoama. Na taj način, značajno se limitira opstanak pčela i ekonomska opravdanost bavljenja ovom privrednom granom.

Posebno su u procjeni nivoa infestacije varoom akcentirani podaci o ukupnoj varoi pa se u vezi s tim vrše brojna istraživanja, kao što su vrsta i veličina uzorka, dinamika uzorkovanja, korelativni odnosi domaćin-parazit te primjene lijekova i efekata liječenja.

Odluka o kompletnoj eutanaziji zajednice zbog sagledavanja ukupne varoe na leglu i pčelama je radikalan pristup ovom problemu, ali jedini objektivizira sliku stanja na jednom ili više pčelinjaka, što nam je i bio cilj.

Podaci iz literature

Anderson i Trueman su identificirali dva haplotipa V. destructor koja infestira Apis cerana u Aziji, a Apis mellifera širom svijeta. V. destructor je mnogo raširenija nego V. jacobsoni, a Koreja haplotip je najviše geografski raširen među 4 vrste varoa.

Od 2006. godine značajni ekonomski gubici u pčelinjacima u Sjevernoj Americi i Evropi pripisani su sindromu nazvanom Colony Collapse Disorder (CCD) koji se između ostalog dovodi i u vezu s varoom, zbog neadekvatno tretiranih pčelinjih zajednica.

Chen i saradnici su utvrdili direktnu relaciju između virusa i broja varoa, a kada su nađene 4 varoe na jednoj pčeli, to je rezultiralo stopostotnom infekcijom. Ipak, svi detalji ili mehanizmi regulacije virus-vektor interakcije i prenosivi procesi, prema ovim autorima, nisu detaljno poznati.

Na pčelama tokom zime obično bude samo jedna varoa, ali pred kraj zime se nađu dvije ili više varoa, što sugerira na slabiji zimski mortalitet varoa u odnosu na pčele, jer su sposobne da se sa starih lako prebace na nove domaćine.

Rezultati Ritter i saradnici ukazuju na drastično smanjenje varoa tokom zime, njihovo uklanjanje s uginulih pčela i težak povratak među žive pčele, a Cakmak i saradnici da jače infestacije varoama utječu na smanjenje broja pčela, nakon što su proveli oglede na dva pčelinjaka, i to jedan jače infestiran (4,8 varoa/100 pčela) i jedan slabije infestiran (dvije varoe/100 pčela). Zimske gubitke pčela su protumačili napuštanjem košnica za vrijeme hladnih dana, pri čemu se pčele više ne vraćaju u košnicu.

Najduže dvije godine, a obično u roku od 6 mjeseci, ugibaju one pčelinje zajednice koje su infestirane varoom, čemu doprinosi i velika gustina pčela …

Varoe pčelu mehanički povređuju, osiromašuju proteinima, a zajedno s virusima doprinose i morfološkim deformitetima krila, izvještavaju Chen i saradnici i Le Conte i saradnci.

Neinfestirane pčele za vrijeme stadija lutke žive u prosjeku 27,6 dana, a infestirane s dvije ili više varoa žive prosječno 9 dana.

Chen i saradnici smatraju da stresne prilike kod pčela, kao što je jaka infestacija varoom i koinfekcije drugim patogenima, mogu umanjiti rast domaćina a virusi ostati latentno prisutni.

Bowen-Walker i Gunn su varou određivali nalazom odraslih ženki varoa i deutonimfi prikupljenih u momentu probijanja poklopaca dok mužijake i protonimfe nisu uključivali, budući da ih je bilo teško pronaći bez značajnijeg gubitka vremena.

Prema Bowen-Walker i Gunn ženke varoa posišu oko 0,1 μl hemolimfe domaćina, ali nije poznato koliko traje sisanje. Donze Guerin je utvrdio da kod ženki varoa epizode hranjenja traju 3 sata i oko 3 minute, za vrijeme kojih posišu 0,8 μl hemolimfe domaćina. Büchler i saradnici i Rinderer i saradnici su izvijestili da pčele koje prežive infestaciju varoom nisu bile pogodne u pčelarstvu s aspekta proizvodnje meda i zbog pretjerane agresivnosti.

Kontrola varoa, pogotovo kroz uzorkovanja prirodno uginulih varoa je, prema Brancou i saradnicima, veoma pouzdan metod za procjenu apsolutnog promjera populacije varoa. Tokom trajanja eksperimenta, broj pčela se kretao u prosjeku od 6.006 ± 429 do 10.400 ± 1.033. Preuzete pčele, oko 200 kom., su anestezirali eterom, oprali vodom a zatim protjerivali kroz mreže promjera 3 mm, da bi odvojili varoe. Korelacije koeficijenata između uginulih varoa i apsolutne populacije varoa, te između uginulih varoa i pčela radilica bila je vrlo mala (R= – 0,35 i – 0,279).

Isti autori smatraju da prirodan mortalitet varoa raste za vrijeme perioda smanjenog legla, a nasuprot tome, kada se leglo prolongira, uginuća varoa se smanjuju, s obzirom da foretične (mobilne) varoe ostanu zaštićene skoro dvije sedmice. Zajednice koje se nađu u stadiju kolapsa zbog varooze također se ponašaju različito, budući da imaju nisku populaciju pčela, a različite nivoe varoa u populaciji.

Smodiš Škerl i saradnici su pratili prirodan otpad varoe tokom 127 dana, nakon čega su vršili tretiranje pčela u dva ogledna pčelinjaka tokom 2007. i 2008. godine. U 2007. godini, pčelinjak oznake „A“ je tretiran dvokratno flumetrinom a trokratno oksalnom kiselinom u augustu, a pčelinjak oznake „B“ oksalnom kiselinom trokratno u augustu a jednokratno u novembru i decembru. U 2008. godini pčelinjak oznake „A“ je tretiran jednokratno flumethrinom u periodu juli-august, a pčelinjak oznake „B“ četverokratno oksalnom kiselinom u periodu juli – august. Pčele iz oba pčelinjaka („A“+“B“) su finalno tretirane amitrazom (Tactic), i to jednokratno u augustu i oktobru a dvokratno u septembru.

Dimljenje amitrazom je uvedeno zbog slabijih učinaka flumetrina i oksalne kiseline a dovodilo je do 95% redukcije varoa u zajednici.

U svrhu određivanja otpornosti varoa na coumaphos, Pettis je prikupljao po 150 pčela iz svake zajednice, u koju je zatim unosio 10 % varoa strip, a 6 sati kasnije određivao broj ubijenih varoa. Za preostale varoe koje nisu otpale koristio je alkohol-sapun mješavinu.

Na osnovu prethodnih i aktuelnih iskustava, autor je zaključio da je, uprkos izmjenama u korištenju akaricida, varoa zadržala rezistentnost.

Le Conte i saradnici su mišljenja da prirodne supstance, kao što je oksalna kiselina i timol, ne razvijaju rezistenciju varoa, ali i da nisu konzistentno visoko efektivne u svim situacijama.

Materijal i metode

 Cilj našeg rada je da svaku nađenu varou nakon eutanazije pčelinjeg društva evidentiramo bilo gdje da je nađemo i u bilo kom stadiju razvoja, živu ili uginuli, i na taj način utvrdimo apsolutan broj varoa, njenu sezonsku distribuciju i vrijeme terapije.

Ispitivanjima je obuhvaćeno 7 pčelinjih zajednica, doniranih 2011. godine Centru za pčelarstvo, oznaka RB 1 do RB 7, tipa LR, na jednom tijelu, slučajno odabranih sa 6 pčelinjaka lociranih na području Kantona Sarajevo. Dva od šest pčelara uzgaja pčele stacionarno, jedan je seleći, a preostali prakticiraju kombinovani uzgoj. S izuzetkom penzionera, ni jednom od navedenih pčelara pčelarenje ne predstavlja profesionalno opredjeljenje, bez obzira na činjenicu da neki od njih imaju više stotina pčelinjih zajednica. B

Broj pčelinjih zajednica na pčelinjacima se kretao od 19 pa do 800 po domaćinstvu. Tretiranja protiv varoa su proveli pčelari gotovo na identičan način i to dvokratno, u augustu mjesecu, s razmakom od 20 dana, najprije oksalnom kiselinom (75 g na 2,5 l šećernog sirupa), a zatim amitrazom (Varolik – „Dalmex“, Split) te jednokratno oksalnom kiselinom početkom novembra mjeseca, kada vanjske temperature dozvole (>4°C). Prosječna godišnja temperatura u 2011. godini u centalnoj Bosni bila je 12,5 °C, a u Hercegovini 16,2 °C. Podaci o pčelinjacima i provedenoj terapiji dati su u tabeli 1.

Podaci o postupcima na pčelinjaku prikupljani su anketom. Preuzeta pčelinja zajednica je nakon pažljivog dopremanja u laboratorij ostavljana pri sobnoj temperaturi do sljedećag dana, kako bi se pčele smirile a na podnjači zadržao postojeći status.

Postupak uzorkovanja započinjan je zamjenom podnjače novom radi pregleda otpada, a zatim su koristeći dimilicu preuzimane pčele vakuum pumpom iz ulica preko jedne staklenke u koju je moglo stati nekoliko stotina pčela. Pčele su potom eutanizirane eterom prema nešto modificiranoj metodi Branca i saradnici, svaka pčela je organoleptički pregledana, a nađena(e) varoa(e) skinuta(e) pincetom.

 

Pred početak rada s leglom, ostavljali smo satnu osnovu u hladnjak preko noći a sljedeći dan vadili i pregledali larve iz poklopljenog i nepoklopljenog legla na prisustvo varoa. Provjera foretične varoe je vršena pod svjetlosnim mikroskopom (Leica 200 M 2000).

 Rezultati istraživanja

Rezultati anamnestičkih prikazani su u tabeli 1. Podaci o broju odraslih članova zajednice, olarvalnim oblicima i nalazi varoa sezonski prikazani su tabelama 2, 3 i 4.

Iz tabele 2. se vidi da je najmanje varoa nađeno na odraslim pčelama u januaru (0,04% – tna infestacija), a najviše u martu i aprilu (98,4 odnosno 101,2%) infestiranosti uz potpuno odsustvo varoa u junu i julu. U pčelinjoj zajednici oznake RB 7 uzorkovane u augustu, značajno su bile infestirane varoama odrasle pčele (4,95% infestiranosti), larve radiličke u nepoklopljenom leglu (1,33% infestiranosti), radiličke u poklopljenom leglu (10,3%) i u trutovskom poklopljenom leglu (346,4% infestiranosti).

Na tabelama 3 i 4 prezentirani su podaci o sezonskoj zastupljenosti varoa, iz kojih je vidljivo da su varoe u značajnom broju bile prisutne na pčelama u martu i aprilu, a u augustu i na leglu i na pčelama. Podjednak broj varoa nađenih na podnjači je bio i zimi i u proljeće (22 odnosno 21), a najviše je bilo varoa tokom ljeta na podnjači (92), što je i logično, s obzirom na veliki broj radilica u zajednici u tom periodu. U proljeće su registrovani trutovi a u ljeto (august) malobrojno trutovsko leglo veoma bogato varoom (346,4% infestiranosti), značajno više nego u radiličkom leglu (10,3%).

Na ukupno ispitanih 7 pčelinjih zajednica utvrđeno je 48.431 pčela i 25.894 pčelinjih larvi. S odraslih pčela su preuzete 3.492 varoe ili 7,2%, a s pčelinjih larvi 1.117 varoa ili 4%. Na podnjači utvrđeno je ukupno 135 varoa.

Diskusija

 Precizna procjena infestiranosti pčelinjih zajednica varoama je prema Brancu i saradnicima najvažnija alatka u implementaciji kontrolnih mjera u praksi. Uobičajeno je da se procjena vrši brojanjem prirodno otpalih (uginulih) varoa i brojanjem uginulih varoa nakon hemijskog tretmana pčelinje zajednice. Milani (1990) tvrdi da su korelacije između broja varoa koje spadnu s pčela dnevno i broja varoa nakon hemijskog tretmana bile veoma slabe. U tom radu sve zajednice su bile oštro infestirane, populacija varoa se kretala od 4.000 do 12.000, a zajednice su postepeno kolabirale.

Stopa varoa infestacije je jedan od najvažnijih faktora koji utječu na populaciju zajednice, učinak i zimske gubitke zajednice, izvještavaju Akyol i Yeninar, a prema Hamidu i saradnicima prisustvo pčelinjeg legla je esencijalno za reprodukciju varoa. U toplom mediteranskom klimatu, leglo je generalno prisutno približno cijele godine, ali može biti odsutno u periodima suše ili za vrijeme pojave nekih nektarnih sokova. U toj situaciji, može se desiti neuravnoteženost između broja raspoloživih ćelija legla i broja foretične varoe rezultirajući u povećanju infestiranih ćelija. Na takve oštre infestacije često uslijede bolesti legla koje drastično oslabe zajednicu.

Naši rezultati se odnose na ukupno utvrđeni broj pčela, larvi i varoa, pa bi se mogli razmatrati i aspekti korelacije između promjera populacija pčela i larvi s jedne strane i varoa s druge strane (tabela 5).

Broj varoa na odraslim pčelama je bio najveći u zajednicama s najmanjim brojem pčela, obrađenih u martu i aprilu, dvije veoma brojne zajednice su bile bez varoa, a u najbrojnijoj pčelinjoj zajednici utvrđene su varoe i na radiličkim i na trutovskim larvama, s tim da je na dvostruko manjem broju larvi od broja pčela utvrđen značajno veći broj varoa. Nakon provedenih antivaroa tretmana na pčelinjacima kod 3 od 7 oglednih zajednica su nađene varoe na podnjači u januaru, junu i augustu s tim da se u zajednici iz juna nije moglo utvrditi prisustvo varoa niti na pčelama niti u leglu u tom momentu (tabela 2)

Za vrijeme perioda od 5 mjeseci nakon hemijskog tretmana su povremeno iz nekoliko zajednica uzimali uzorke i utvrdili da nema varoa ili jako malo uprkos porastu populacije varoa na pčelinjaku.

Naši rezultati ukazuju na značajan broj varoa 4 mjeseca nakon tretmana oksalnom kiselinom a gotovo je bio proporcionalan odnos između ukupnog broja odraslih pčela i broja varoa na njima uz odsustvo varoa u leglu, poklopljenom i nepoklopljenom.

Navedeni autori su procjenjivali varoa populaciju kombinacijom odraslih pčela i uzoraka legla te komparacijom s brojem varoa ubijenih hemijskim tretmanom. Taj metod je, prema mišljenju autora, zahtjevan zbog simultane procjene na terenu i laboratoriju, nivoa infestacije odraslih pčela, legla i promjera pčelinjih populacija na pčelinjaku. Zapravo, ovaj metod istraživanja nije mogao biti upotrijebljen periodično na istraživanju razvoja varoa populacije.

Praktično, nijedna naša testirana zajednica nije imala varoe ni u leglu ni na pčelama tokom juna i jula, sve do augusta, kada su provedeni antivaroa tretmani.

Zajednica RB 7 eutanizirana u augustu bila je veoma infestirana, tako da su u poklopljenom radiličkom leglu na ukupno 6.755 utvrđene 1.002 varoe, u poklopljenom trutovskom leglu 97 i najmanje, 18, u radiličkom leglu. Po jednoj pčeli radilici tada je utvrđena u prosjeku 0,01 varoa, na poklopljenoj radiličkoj larvi 0.14, a na poklopljenoj trutovskoj larvi 3,46 varoa.

Infestacija varoom a posebno u jesen ili pred zimu mogle bi biti važne i za fenomen ili sindrom nazvan CCD (Colony collapse disorder), opisan nakon katastrofalnih gubitaka pčela u sjevernoj Evropi i Sjevernoj Americi. Istraživanja Le Conte i saradnici upotrebom metagenomičnih prilaza su pokazala prisustvo virusa akutne paralize, koji se ipak nije mogao dovesti u vezu sa CCD-om. Isti autori navode da su 65 transkripta identificirali kao potencijalne markere za CCD ali ekspresija gena za pesticide i gena uključenih u imuni odgovor nisu pokazali jasan trend.

Jako infestirana legla varoom u kasno proljeće ili ranu jesen a zatim prelaz varoa s larvi na pčele nestajanjem legla vodi prenaseljenosti pčela krpeljom, a time i stresnim stanjima. Uz ovo ponavljana kontinuirana apliciranja hemijskih sredstava mogla bi utjecati na emocionalno stanje pčela, a ne bi trebalo isključiti moguću genetski uvjetovanu „kolektivnu“ apoptozu, čija istraživanja planiramo provesti tokom narednih godina.

Po svemu sudeći, najviše varoa u zajednicama ima u augustu, kada su možda i najinvazivnije i kada opsjedaju sve oblike života pčela u jednoj zajednici. Dodatno otežavajući faktor je prisustvo trutovskog legla, ali i radiličkog gdje je registrirano između 10% i 300% infestiranosti ovim parazitom. Varijacije u toku ljeta ovise o dužini trajanja i veličini legla te tehnoloških zahvata uključujuću razrojavanja, čime se na neki način razvodnjava i populacija varoa.

Zaključci

  1. U periodima odsustva legla u pčelinjoj zajednici ponašanje varoe je krajnje intrigantno, pri čemu ne bi trebalo isključiti ni hibernantnost ovog nametnika
  2. Svake druge ili treće godine žrtvovati na pčelinjaku, po našem modelu, jednu pčelinju zajednicu u augustu radi „upoznavanja“ ukupne varoe.
  3. Jednokratni ili dvokratni antivaroa tretmani bi trebali biti okončani najkasnije do početka augusta, a trutovskog legla u augustu bi se trebalo riješiti uklanjanjem kompletnog okvira, ali ne isjecanjem satne osnove.
  4. Naredno tretiranje bi trebalo obaviti u odsustvu legla, kada vanjska temperatura dozvoli (bhpčelar/arhiva/objavljeno 2016. godine)

NO COMMENTS

LEAVE A REPLY