Milan S. Matejić: Koji je najbolji način primjene oksalne kiseline protiv varoe?

Milan S. Matejić: Koji je najbolji način primjene oksalne kiseline protiv varoe?

SHARE

Samo jedan metod primjene oksalne kiseline – sublimacija (isparavanje), koji podrazumijeva da se pare oksalne kiseline distribuiraju unutar košnice pomoću isparivača, nema negativan uticaj na pčele. Ustvari, rezultati studije pokazuju da su zajednice tretirane na ovaj način, četiri mjeseca kasnije, imale 20% više pčela nego zajednice koje nisu tretirane. To je ujedno i najlakši način za korišćenje oksalne kiseline u tretmanu protiv varoe, najsmrtonosniji po varou (ubija 97% parazita nakon samo jedne aplikacije), a omogućava primjenu nižih doza nego kod ostalih načina primene kiseline. Štaviše, tretman je izuzetno jeftin.

Praćenje naučnih dostignuća u oblasti pčelarstva, te sprovođenje u praksi nekih zaključaka i savjeta istraživača, osnov je savremenog i racionalnog pčelarenja. Najnovija studija, koju su sproveli naučnici sa Univerziteta u Saseksu u Engleskoj (tim iz Laboratorije za pčelarstvo i druge socijalne insekte, na čelu sa profesorom Frensisom Retniksom), možda može da pruži odgovore na neka veoma važna pitanja, na koja do sada nismo imali odgovore.

Naime, polovinom decembra 2015. godine, u pčelarskim krugovima je odjeknula vijest da je tim sa pomenutog univerziteta utvrdio najbolji način tretmana pčelinjih zajednica oksalnom kiselinom, prirodnom supstancom, već naširoko korišćenom od strane pčelara za kontrolu varoe, krpelja koji je svakako jedna od najvećih prijetnji sa kojom se suočavaju pčelinje zajednice. Pri tome, minimalizovanje neželjenih efekata tretmana je stavljeno u prvi plan, i bilo vodilja ka zaključcima na koje ne možemo da ostanemo ravnodušni.

Iako zvuči možda pretenciozno, studija, objavljena 5. januara 2016. godine u časopisu Journal of Apicultural Research, pokazuje da dvije od tri metode primjene oksalne kiseline, a koje koriste pčelari, nanose značajnu štetu i pčelama, odnosno pčelinjim zajednicama uopšte, što je u prošlosti imalo za posljedicu povećane zimske gubitke.

Ali jedan metod primjene oksalne kiseline – sublimacija (isparavanje), koji podrazumijeva da se pare oksalne kiseline distribuiraju unutar košnice pomoću isparivača, nema negativan uticaj na pčele. U stvari, rezultati studije pokazuju da su zajednice tretirane na ovaj način, četiri mjeseca kasnije, imale 20% više pčela nego zajednice koje nisu tretirane. To je ujedno i najlakši način za korišćenje oksalne kiseline u tretmanu protiv varoe, najsmrtonosniji po varou (ubija 97% parazita nakon samo jedne aplikacije), a omogućava primjenu nižih doza nego kod ostalih načina primene kiseline. Štaviše, tretman je izuzetno jeftin.

Rezistencija – to je nama naša borba dala

Opšte je poznato da je borba protiv varoe nekada bila jednostavnija nego danas. Naime, varoa se, do skoro, uspješno kontrolisala sintetičkim akaricidima. Sigurno je da je sve što se stavljalo u košnicu u prošlosti ostvarivalo nekakav efekat, pa tako na primjer, kroz dug period u svijetu su se koristile i dalje koriste Apistan trake koje su uništavale i do 99% varoe u zajednicama.

Međutim, rezistencija na fluvalinat (aktivna supstanca Apistana i mnogih drugih preparata) je danas široko rasprostranjena (Elzen, Baxter, Spivak, Wilson, 2000; Floris, 2001; Milani, 1999; Milani, Barbattini, 1988; Mozes-Koch, 2000; Patti, James, Marla, William, 2000). Takođe je poznata i pojava rezistencije na kumafos i flumetrin (Eizen, 2001; Elzen, Westevelt, 2002; Milani, 1999).

Zato, da bismo ostvarili preduslove za ravnopravnu borbu sa varoom, moramo pored glasa naroda slušati i glas nauke. Rezistentne varoe će svakako biti sve više, a broj potencijalno rezistentnih pčelinjih zajednica sve manji. Unaprijeđena tolerancija samih pčela na varou može biti rezultat potencijalnih odgajivačkih programa, a takvi programi mogu biti samo rezultat rada pažljivih pčelara koji nisu koristili razne hemikalije (čitaj akaricide) za tretman varoe i pčelari koji su pčelarili isključivo sa zajednicama prilagođenim na lokalne uslove, te mijenjali matice.

PROČITAJTE I OVO

Pčelarski stručnjak dr. Milan S. Matejić: KOJE SU PREDNOSTI POSTUPKA UNIŠTAVANJA VAROE SUBLIMACIJOM OKSALNE KISELINE?

 

Međutim i danas, kao i nekad, malo se raspravlja o tome „treba li da tretiramo“, već se mnogo više insistira na razvijanju metoda koje bi bile efikasne i relativno jeftine. Tu se javlja i masovno upražnjavanje metoda liječenja – po principu uradi sam – na bazi različitih akaricida, pa su mnogi pčelari u svijetu razvili i svoje sopstvene metode suzbijanja varoe.

Postupajući na takav način, oni u pokušaju da suzbiju varou, najčešće daju ili premale ili prevelike doze različitih hemikalija. Prevelika doza, dokazano je, ima toksične efekte na matice, trutove i radilice i vodi do ozbiljnog zagađenja saća, dok, s druge strane, manja doza od preporučene ima za posljedicu opstanak većeg broja jedinki varoe, a na koncu i do rezistentnosti varoe na ovu hemikaliju. Zbog raširene rezistencije varoe na pomenuti fluvalinat, ovaj sastojak danas se koristi samo u takozvanoj rotaciji sa drugim molekulima za njeno suzbijanje.

I bez obzira koliko se govorilo da je fluvalinat opterećujući agens i prekursor nastajanja krečnog legla, i koliko god se ne mogu egzaktno potvrditi i pronaći razgradni produkti amitraza, problem rezistencije varoe na pomenute insekticide samo dodatno usložnjava borbu protiv ovog parazita.

Oksalna kiselina – iskustva iz prakse

Oksalna kiselina u rukama edukovanog pčelara i u pčelarstvu današnjice spada u jedan od najefikasnijih i najbezopasnijih zimskih tretmana varoze u svijetu. Varoa na nju, dokazano, ne može da stekne ikakvu otpornost. Protivnici oksalne kiseline su najčešće ili needukovani pčelari ili oni kojima smeta činjenica da je oksalna kiselina jeftina i lako dostupna, i to uglavnom zbog interesnih aktivnosti kod suzbijanja varoze pčela. Ne zaboravimo činjenicu kako se oko svake nevolje skupe profiteri koji na tuđoj nevolji vide dodatan prihod.

Dakle, oksalna kiselina je izborila svoje mjesto u pčelarskoj praksi i zakonodavstvu. Sada se uglavnom vode rasprave o tehnici primjene. Djelotvornost postupka nakapavanja oksalne kiseline i sublimacije je, do skoro se mislilo, podjednaka. Pojava uređaja za kontrolisanu sublimaciju oksalne kiseline dovela je do upoređivanja ova dva postupka. Neki stručnjaci smatraju da je postupak nakapavanja najbrži, najjeftiniji, uz najmanje ostataka u medu, te da zahtijeva minimalnu zaštitu. Ali, da li je to baš tako?

Postupak uništavanja varoe sublimacijom oksalne kiseline ponovo je dobio na značaju izradom različitih sublimatora za kontrolisano isparavanje oksalne kiseline. Zagrijavanjem dihidrata oksalne kiseline dolazi do pretvaranja kiseline iz čvrstog u gasno stanje. Pare oksalne kiseline se dižu u prostor košnice, te tako na pčelama ostavljaju tanak sloj kristala koji pritom uništava varou, a ne šteti pčelama. Sloj tako nataloženih kristala na pčelama je ravnomjerniji i manji nego kod tehnike usprejavanja i nakapavanja oksalne kiseline.

U tehnici usprejavanja i nakapavanja, u zavisnosti od snage pčelinje zajednice, količina oksalne kiseline potrebna za uništavanje varoe, a da istovremeno brojčano ne oslabi pčelinju zajednicu, iznosi 2 do 3 grama po zajednici. Iz tog razloga preporučuje se jednokratno nakapavanje pčela 3-3,5%-tnim rastvorom dihidrata oksalne kiseline u količini od 50 ml po nastavku zaposjednutom pčelama.

Za tehniku isparavanja dovoljne su manje količine, jer pare dopiru ravnomjernije do svih pčela. Navode se i podaci od 0,5 g do 2 g po košnici, odnosno 0,5 g do 1 g po zaposjednutom nastavku, što dozvoljava čak i višekratnu primjenu za jednu generaciju pčela bez bojazni za njeno brojčano slabljenje.

Glas nauke: najnovija saznanja

Za razliku od tehnike nakapavanja i usprejavanja oksalne kiseline, o tehnici kontrolisanog isparavanja ima najmanje podataka. Naime, prethodna istraživanja su svakako pokazala da je oksalna kiselina veoma efikasna u tretmanu zajednica protiv varoe, ali nije bilo mnogo ispitivanja u pogledu primjene različitih doza i načina primjene, te uspješnosti samih tretmana. Možda iznenađujuće, ali nije sprovedeno mnogo istraživanja koja bi dovela do zaključka koji od tri načina primjene oksalne kiseline, i u kojoj dozi, je najbolji.
Bilo je studija u kojima je poređena efikasnost nekoliko razičitih doza (Gregorc, Poklukar, 2003; Mahmood, 2012), ili efikasnost jednog ili dva načina primjene (Bacandritsos, 2007; Imdorf, 1997; Marinelli, 2004; Nanetti, 1995), ali ni u jednoj studiji nije sistematski ispitivana i poređena efikasnost tretmana prilikom sva tri načina primjene oksalne kiseline, sa različitim dozama iste.

Takođe, pređašnja istraživanja nisu dala precizne procente stradale varoe nakon tretmana, kao i podatke koliko je otpalih nametnika zaista bilo mrtvo (Calderone, Lin, 2003; Fries, 1991; Mahmood, 2012), ili podatke o dugoročnom preživljavanju zajednica ili matica, niti podatke o snazi zajednica po izimljavanju.

Cilj najnovijeg istraživanja, sprovedenog u južnoj Engleskoj (klima je takva da tokom zime, od decembra do februara, nema nikakvih izleta osim pročisnih, kada to temperatura omogući), bio je da uporedi efekte različitih načina aplikacije oksalne kiseline tokom zime, kako na varou tako i na pčele, primjenom različitih doza kiseline (Al Toufailia, H., Scandian, L., Ratnieks, F.L.W., 2015, Towards integrated control of varroa: comparing application methods and doses of oxalic acid on the mortality of phoretic Varroa destructor mites and their honey bee hosts, Journal of Apicultural Research, 54).
Studija je obuhvatila 110 pčelinjih zajednica u Saseksu (Velika Britanija), tokom zime 2012/2013. godine (istraživanje je započeto u januaru 2013. godine, na 110 pčelinjih zajednica lociranih na 10 pčelinjaka, u krugu od 20 kilometara od Univerziteta u Saseksu), i još 90 zajednica tokom zime 2013/2014. godine (cilj je bio da se potvrdi rezultat i zaključak iz prve studije, a sve zajednice su tada tretirane sa po 2,25 grama oksalne kiseline metodom sublimacije).

Zajednice su bile bez legla, što je prirodno u zimskom periodu (pregled zajednica 4 nedelje pre istraživanja pokazao je da nijedna zajednica nije bezmatak, a pregled tri nedelje prije početka studije pokazao je da 90% zajednica bez legla; preostalih 10% zajednica imale su male površine pod zatvorenim leglom, koje je nakon dva dana uklonjeno).

Zašto je to važno?

Opšte je poznato da se jedinke varoe nalaze na dvije lokacije u košnici: u zatvorenim ćelijama sa leglom (lutke pčela), ili van legla, pripijene uz tijela odraslih radilica. Naime, životni ciklus ženke varoe podijeljen je na foretičku fazu, u kojoj ona živi na odraslim pčelama, i na reproduktivnu fazu, koja se odvija kada živi u radiličkom ili trutovskom leglu. Reproduktivna faza započinje kada ženka napusti odraslog domaćina i uđe u ćeliju sa larvom neposredno prije njenog poklapanja. Oksalna kiselina ubija samo varou u foretičkoj fazi.

Dakle, u istraživanju je ispitivana efikasnost sva tri načina primjene oksalne kiseline (nakapavanje, usprejavanje i isparavanje – sublimacija), kao i štetnost pomenutih tretmana po pčele. Takođe, korišćene su različite doze oksalne kiseline, tj. 0,56 g, 1,125 g, 2,25 g i 4,5 g po košnici. Procenat uništene varoe određivan je ekstrahovanjem parazita iz uzoraka od po 300 pčela radilica, uzetih neposredno prije tretmana i dvije nedjelje nakon tretmana. Krpelji su odvajani pod mlazom vode, potom prebrojavani.
Ako je prvi uzorak imao 25 jedinki varoe na 100 pčela, a drugi jednu varou na 100 pčela, onda je smrtnost parazita bila 24/25, odnosno 96%. Pored toga, istraživanje je obuhvatilo i moguće štetne posljedice oksalne kiseline po pčele, kako u pogledu broja pčela radilica ubijenih u toku tretmana, tako i u pogledu smrtnosti zajednica u nastavku zime i jačini izimljenih zajednica u proljeće.

Brojanje opalih parazita na podnjači vršeno je u intervalima od dva dana, od osmog dana prije početka, do desetog dana nakon tretmana oksalnom kiselinom. Podnjače su bile žičane, sa uloškom koji je premazan ljepljivom supstancom, tako da pčele nisu imale kontakt sa opalom varoom.

Stradanje pčela takođe je praćeno 8 dana prije i 10 dana poslije tretmana, pa su tako odvajane i prebrojavane mrtve pčele koje su padale na žicu podnjače. Kako je studija sprovedena tokom zime, po hladnom vremenu (5°C na dan tretmana, 3°C prosječna temperatura u danima nakon tretmana), nije bilo izleta pčela, pa tako pčele koje vrše „pogrebne usluge“ (Visscher, 1983) nisu iznosile mrtve pčele izvan košnice.

U istraživanju su korišćena sva tri načina primjene oksalne kiseline, naširoko korišćena od strane pčelara. Praćene su standardne procedure pri aplikaciji, koje su korišćene i u prethodnim istraživanjima (Imdorf, 1997; Mahmood, 2012; Marinelli, 2004; Nanetti, 2006; Rademacher, Harz, 2006).

Prilikom primjene metode sublimacije, korišćen je komercijalno dostupan isparivač (Varrox M3080), priključen na običan akumulator (12 V) koji omogućava zagrijavanje metalnog dijela u kome se kristali oksalne kiseline pretvaraju u paru. Tokom aplikacije preostali dio leta zatvoren je sunđerom, što onemogućava izlazak pare van košnice.
Bazirano na pređašnjem iskustvu, korišćene su tri, odnosno četiri različite doze oksalne kiseline (Gregorc, Poklukar, 2003; Nanetti, 2003; Radetzki, 1994).

Rastvor za nakapavanje napravljen je kao 0,8%-tni, 1,6%-tni i 3,2%-tni (3,2%-tni znači da je 4,5 grama dihidrata oksalne kiseline rastvoreno i dodato u šećerni sirup, do 100 mililitara). Prilikom aplikacije 50 mililitara, praktično, doza iznosi 0,56 g, 1,125 g i 2,25 g kiseline po zajednici.

Šećerni sirup je napravljen u odnosu šećera prema vodi od 1:1. Rastvor je napravljen 12-18 časova prije aplikacije. Prilikom metode sublimacije korišćena je čista oksalna kiselina, odnosno tri doze: 0,56 g, 1,125 g i 2,25 g kiseline po zajednici, kao i četvrta doza od 4,5 g po zajednici.
Za primjenu četvrte, visoke doze, autori studije su se odlučili zbog nedovoljno podataka o smrtnosti varoe prilikom njene primjene metodom sublimacije. Štaviše, došlo se do zaključka da ova visoka doza ne dovodi do povećane smrtnosti pčela, te da može biti korišćena u kontroli varoe u pčelinjim zajednicama.

Sva tri načina primjene kiseline pokazala su da je smrtnost varoe istovjetna (93-95%) prilikom primjene doze od 2,25 grama oksalne kiseline po zajednici. Međutim, prilikom sublimacije oksalne kiseline utvrđen je veći mortalitet varoe pri nižim dozama kiseline (1,25 grama po zajednici: nakapavanje 20,57%, usprejavanje 25,86%, sublimacija 81,97%).

Takođe, isparavanje 2,25 grama oksalne kiseline po zajednici dovelo je do 12 puta smanjene smrtnosti radilica 10 dana nakon tretmana, nego prilikom usprejavanja ili nakapavanja, kao i do smanjenja gubitaka prilikom izimljavanja. Zapaženo je i da su zajednice tretirane sublimacijom 4 mjeseca kasnije imale veće površine pod leglom nego zajednice tretirane usprejavanjem ili nakapavanjem oksalne kiseline, kao i kontrolne zajednice.

Drugi dio istraživanja, sproveden u decembru 2013. godine, na 89 zajednica, u dozi od 2,25 grama po zajednici sublimacijom, potvrdio je rezultate pređašnjih istraživanja. Smrtnost varoe iznosila je 97,6%, a 87 zajednica (98%) uspješno je izimilo i dočekalo proljeće. Ovo potvrđuje da je primjena oksalne kiseline metodom isparavanja, u zajednicama bez legla, odnosno tokom zime, veoma efikasan metod kontrole varoe koji ne nanosi gotovo ikakvu štetu pčelinjim zajednicama.
Radikalni zaključci

Profesor Frensis Retniks, šef laboratorije koja je sprovela novu studiju, kaže da bi pčelari trebalo da prestanu da koriste druge dvije metode (nakapavanje i usprejavanje) u kojima se koristi rastvor oksalne kiseline, jer su štetne po pčele i manje efikasne u uništavanju varoe. U neformalnoj prepisci sa urednikom časopisa Srpski pčelar, profesor Retniks navodi:

“Možda zvuči previše dobro da bi bilo istinito, ali sublimacija, najbolji način za tretman varoe oksalnom kiselinom, takođe nema štetnih uticaja na pčele, a sam tretman se sprovodi veoma brzo – te tvrdi da bi pčelari trebalo da koriste samo metod sublimacije oksalne kiseline, jer samo tako mogu biti sigurni da će ubiti većinu parazita i da neće oštetiti pčele.

Da li je moguće suzbijanje varoe tokom cijele godine samo sublimacijom oksalne kiseline?
Pokušaja je bilo, a na nama je da izvučemo pouke iz istih. Validnost i značaj nekih istraživanja možemo i sami da ispitamo u praksi, za početak na nekoliko društava.
Kada je 2002. godine konstruisan sublimator Varoset, mr Nenad Strižak iz Zagreba izveo je ispitivanje, tj. izvršio više tretiranja pčelinjih zajednica tokom 2003. godine na sopstvenom pčelinjaku.

Nakon tretiranja pčelinjih zajednica oksalnom kiselinom u zimskom razdoblju 2002/2003. godine, prvo tretiranje protiv varoe slijedilo je u drugoj polovini jula, nakon vrcanja meda od kestena, kada su sve pčelinje zajednice „nadimljene“ sa 1-1,5 g dihidrata oksalne kiseline. Jače zajednice većom količinom, a slabije manjom, uz odstupanje koje uzrokuje svako punjenje dozirnom kašičicom u terenskim uslovima.

Zajednice su „zadimljene“ dvokratno, u razmaku od dvije nedjelje. To je bila zamjena za ljetnje tretiranje mravljom kiselinom.

Zatim je slijedilo razdoblje od mesec dana bez ikakvog tretiranja pčelinjih zajednica.
Slijedeće dvokratno tretiranje u razmaku od dvije nedelje obavljeno je krajem avgusta, odnosno početkom septembra. To je bila zamjena za drugo tretiranje mravljom kiselinom.
Dakle, po generaciji pčela izvršena su dva tretmana oksalnom kiselinom, a ne tri, zbog opreza i nedostatka iskustva, te opažanja produženog djelovanja oksalne kiseline.

Tokom godine do uzimljavanja nijedna zajednica nije stradala zbog varoe, niti je primijećeno negativno djejstvo oksalne kiseline na pčelinju zajednicu.

Dvokratni tretman u ukupnoj količini od dva do tri grama po jednoj generaciji pčela upućuje na mogući trokratni tretman, odnosno tri puta u razmaku od sedam dana. Uz to, pri tretiranju oksalnom kiselinom primijećeno je da varoa pada  4 do 5 nedelja nakon tretiranja.

Trokratno tretiranje moglo bi se primijeniti u slučaju jače invadiranosti pčelinje zajednice, s obzirom da već dvokratno tretiranje uz svojstvo produženog djelovanja oksalne kiseline održava broj varoa u pčelinjoj zajednici pod nadzorom, a bez brojčanog slabljenja zajednice.

Krajem oktobra praćen je prirodni pad varoa koji je iznosio, preračunato, jedna varoa na dan po kontrolisanoj zajednici. Iz tog razloga je početkom novembra 2003. godine izvršeno zimsko tretiranje 60 pčelinjih zajednica metodom sublimacije. Tretman polovinom novembra bio bi opravdaniji, jer bi leglo u potpunosti nestalo.

Međutim, želja je bila ispitati tehniku sublimacije u „oštrijim“ uslovima. Za vrijeme tretiranja temperatura je iznosila oko 10°C, a pčele su pomalo izlijetale iz košnica. Nakon 40 dana po tretiranju izbrojene su otpale varoe, prosječno oko 450 varoa po zajednici.
Taj podatak slaže se sa prethodnima, jer potvrđuje da je varoa tokom cijele godine bila pod nadzorom.

Tokom slijedećih 30 dana praćen je prirodni pad preostalih varoa u pčelinjoj zajednici. Otpalo je 0,3 do 0,5 varoa na dan. To iziskuje dalje praćenje prirodnog pada varoa uz otvorenu mogućnost još jednog tretiranja krajem zime ako to bude potrebno.

Poruka
Onima koji do sada nisu stekli iskustva sa oksalnom kiselinom, trebaće dosta vremena da steknu odgovarajuća saznanja koja će obezbijediti stabilnost u efikasnosti tretmana protiv varoe. Na tom putu, nova istraživanja mogu pružiti određene smjernice.

Najbolja poruka može biti da bi u borbi protiv varoe sve preparate, a pogotovo oksalnu kiselinu, trebalo mudro i vješto koristiti, sve više bježeći od „teške hemije“. Koliko god se mrštili na ovu poslednju tvrdnju, imajmo na umu budućnost. Savjeti nauke nam mogu pomoći da borba protiv varoe u budućnosti bude ravnopravna.

Koje su prednosti sublimacije?

1. Kao prvo, kod nakapavanja svaku košnicu moramo otvoriti! Nakapavanje zajednica u jednom nastavku je vrlo jednostavno, dok kod zajednica uzimljenih u dva nastavka često moramo nadignuti nastavak ili izvaditi jedan okvir kako bi vidjeli smještaj klubeta. U protivnom kapljemo na slijepo.

2.Kod AŽ košnica primjena je daleko nespretnija. Rastvor nakapavamo kroz matičnu rešetku uz prethodno odstranjene okvire iz medišta ili pomoću boce sa dugačkom plastičnom cjevčicom (ili iglom) koja se uvlači iznad ulica zaposjednutih pčelama.

3.Da li je to jednostavnije od uvlačenja isparivača u košnicu bez otvaranja košnice? Neozbiljne su tvrdnje kako se kapima pogađaju samo pčele, te da ništa ne dospije na okvire, saće i podnjaču.

4.Tokom nakapavanja pčelar je stalno zauzet, a za vrijeme isparavanja može da iskoristi vrijeme za obavljanje drugih poslova na pčelinjaku.

5.Postupkom nakapavanja unosi se u košnicu u jednom tretmanu gotovo dvostruko veća količina oksalne kiseline nego pri sublimaciji. Već u jednom nakapavanju pčelinja zajednica dobija praktično dopuštenu generacijsku dozu!

6.Sublimacija omogućava čak i dva do tri tretamana po generaciji pčela bez opasnosti da će doći do brojčanog slabljenja zajednice.

7.Kod upotrebe rastvora oksalne kiseline potrebne su zaštitne rukavice, a pri sublimaciji zaštitna maska, te zaštitu nećemo dovoditi u pitanje prilikom bilo kog načina primjene.

UPOZORENJE!
U rаdu sа oksаlnom kiselinom neophodno je primjenjivаti sve propisаne sigurnosne mjere. Čistа oksаlnа kiselinа je štetnа po zdrаvlje, toksičnа i korozivnа supstаncа, а nestručno rukovаnje oksаlnom kiselinom može imаti fаtаlne posljedice, nаročito prilikom primjene metode ispаrаvаnjа kiseline.

Potrebno je izbjegаvаti kontаkt sа kožom, kontаkt sа očimа, gutаnje, а pаre i čestice prаšine oksаlne kiseline ne smiju se udisаti.

Prilikom punjenjа sublimаtorа (ispаrivаčа) i zа vrijeme tretmаnа neophodno je nošenje zаštitne mаske FFP3S/L zа tečne/čvrste kisele аerosole. Običnа mаskа je nedovoljnа!

O autoru

Dr. Milan Matejić, pčelar iz Vlaškog Dola kod Azanje, Smederevska Palanka, (Srbija) i urednik Srpskog pčelara rođen je 1984. godine i jedan je od najpriznatijih pčelarskih stručnjaka na balkanskim prostorima. Kontakti:
Tel: 00381621917340; E-mail: [email protected]

 

NO COMMENTS

LEAVE A REPLY