Istorija pčelarskih izraza: RAZVOJ DREVNIHJEZIKA SVJEDOČI O PČELARSTVU OD NAJRANIJIH VREMENA

Istorija pčelarskih izraza: RAZVOJ DREVNIHJEZIKA SVJEDOČI O PČELARSTVU OD NAJRANIJIH VREMENA

SHARE

Etimologija ili istorija riječi vezanih uz pčele i pčelarstvo, može nam pružiti neka osnova saznanja o životima najranijih ljudskih zajednica i uzgoju pčela, te prvim koracima pčelarstva.  Indoevropski jezici prema broju govornika je najveća svjetska jezična grupa kojoj pripada većina europskih jezika južne i zapadne Azije. Istoričari vjeruju da svi moderni jezici vode porijeklo od zajedničkog prajezika kojem se govorilo, najvjerovatnije na prostoru Istočne Evrope i zapadne Azije, oko 5 hiljada godina prije Hrista.Taj jezik nije preživio, a brojni stručnjaci i lingvisti su rekonstruisali neke riječi i njihove korjene.

MED I MEDOVINA

Istorija upotrebe meda stara je koliko i istorija čovjeka te se u skoro svakoj kulturi mogu pronaći dokazi o njegovom korištenju.

U većini savremenih indoevropskih jezika , osim onih u skupini germanskih, riječi za med su sastavljene od samo dva korijena: medhu i meli-t, iz čega se lako može zaključiti da je još od najranije istorije postojao izraz za med. Na Hindu jeziku, službenom jeziku Indije, med se označava sa riječi „madhoo“, dok se od indoevropske izvedenice dobije riječ „medhu“, koja se koristi za medovinu. Iz ovih činjenica, lako je zaključiti da se u tim vremenima med najviše koristio za proizvodnju medene rakije ili medovine. S druge strane, u savremenom irskom jeziku, medovina je miodh, a med je mil. Na grčkom jeziku, med je meli, a medovina je hydromeli.U germanskim jezicima koriste se izvedenice korijena medhu: npr. mead (engleski) i mjod (norveški).

Što se tiče naših prostora i slavenskih jezika, koriste se izrazi med i medovina, odnosno indoeuropskoj izvedenici medhu.

VOSAK I SAĆE

Riječ vosak izvedena je iz dva indoevropska korijena: wegs i kar. Wegs znači plesti ili tkati, pa se pretpostavlja da su ljudi smatrali da pčele na taj način prave saće. U starim germanskim jezicima, pčelinje saće je nosilo ime wabo, a u modernom njemačkom, riječ je wabe. Wachs je korjen za vosak, a od starog engleskog weax, dobijamo današnji izraz wax.

Kar je korijen riječi za vosak u starom grčkom (keros), latinskom (cera), i francuskom (cire). Weg je korijen riječi za saće u njemačkom i riječi za vosak u većini njemačkih jezika. Engleski termin honeycomb, dobiven je od hony combe, staroengleske izvedenice iz 1300. godine. Na našim prostorima, izrazi za vosak dobiveni su većinom iz slavenskih jezika koji potječu iz istog korijena: npr: vosk (ruski) i wosk (poljski).

PČELA I TRUT

S obzirom da pčele prave med, stvoreni su sanskritski izrazi za pčelu (madhulin), odnosno medo-lizac i madhupa (medo-pija). Engleski izraz honey bee se koristi još od 1566. godine, a kako nikada nije utvrđeno kako se došlo do tog izraza, ovaj termin se do danas nije mijenjao. Lingvisti vjeruju da se radi o latinskom izrazu Hapi, što je bilo ime za svetog bika u Starom Egiptu. Neki stručnjaci navode da se ovo ime počelo koristiti za pčele jer se u to vrijeme vjerovalo da se pčele rađaju iz tijela mrtvih bikova.

Još od vremena Stare Grčke, trut se smatrao odvojenom vrstom od pčela radilica. U mnogim kulturama, njegovo ime je povezano sa njegovim karakteristično glasnim zujanjem, a zanimljivo je da do 1690. godine nije bilo utvrđeno da je trut zapravo mužjak. Njegovo ime u keltskim jezicima je uglavnom povezano sa pojmovima poput proždljivac ili lopov, dok se u slavonskim jezicima koriste izvedenice riječi trut: trutjenj (ruski), truten (poljski) i trubec (češki).

KOŠNICA

Pregled pčelinjih društva u RV košnici

Izraz za košnicu se očekivano pojavio nakon pojave pčelarstva, koji je razlikovao prikupljanje divljeg meda po šupljinama drveća, od onog iz ručno izrađenih pčelinjih staništa. Izrazi u indoevropskim jezicima su veoma različiti i zavise od oblika i materijala koji se koristio za pravljenje košnica. Riječi indoevropskih korijena dolaze od izraza za rupu ili šupljinu, a mnoge od njih označavaju koru drveta ili košaru napravljenu od kore i granja.

Francuski izraz za košnicu, ruche se koristi još od 900. godine. Vjeruje se da je galskog porijekla i označava koru drveta. Izraz panier ili košara se više koristila u istočnim i južnim dijelovima Francuske.

Za razliku od ostalih pčelarskih izraza na slavensom jeziku, izrazi za košnicu se prilično razlikuju na našim prostorima. Dok se u Sloveniji koristi izraz panj, u ostalim slavenskim jezicima koristi se izraz košnica. Jedino se u Bugarskoj koristi sličan izraz, košer. Ostale slavenske zemlje uglavnom koriste varijacije riječi ul (poljski), ili ruski uljej.

PČELARENJE I PČELAR

Današnji pojmovi i izrazi za pčelarstvo su se pojavili prilično kasno, što ukazuje na to i da osoba koja se u prošlosti bavila pčelarstvom , nije imala neko posebno ime koje bi označilo njeno zanimanje. Najraniji engleski spisi i knjige koje spominju pčelarstvo i pčelare datiraju još iz 1609. godine. Tek 1780. godine, u knjizi engleskog autora Keysa, spominje se termin „gospodar pčela“, koji je kasnije postao – pčelar.

Često se koriste i latinske izvedencie latinske riječi apis: apiculture (pčelarstvo) i apiculteur (pčelar). Slični su i francuski izrazi, pa se apiculture i apicole koristi za pčelarstvo, a apiculteur također za pčelara. Nijemci koriste prefiks Bienen, dodajući na kraju riječi – züchtza pčelarstvo i züchter za pčelara.

Na Balkanskom poluotoku, najviše se koriste varijacije izraza pčelarstvo: včelarstvi (češki), pszčzelarstwo (poljski), i pčelarstvo (bugarski).

(BHP)

NO COMMENTS

LEAVE A REPLY